.

Xưởng gia công "chui" - Quản chặt hay dẹp bỏ?

Thứ Ba, 21/03/2017, 10:19 [GMT+7]
.

 

Người lao động tại một xưởng gia công giày
Người lao động tại một xưởng gia công giày

Cách đây gần chục năm, Báo An ninh Hải Phòng đã đăng bài cảnh báo về tình trạng phát triển vô tội vạ dạng hình “nhà máy mọc trong vườn chuối”. Tuy nhiên từ đó đến nay, dường như mô hình xưởng gia công hàng hóa tự phát không những không bớt đi, mà xuất hiện ngày càng nhiều ở chốn làng quê.

 Kỳ 1 - Xưởng trong vườn nhà

 Trong chuyến khảo sát công nghiệp nông thôn mới đây, phóng viên có dịp trao đổi với một cán bộ xã về dạng hình các xưởng gia công hàng hóa nằm trong nhà dân. Vị cán bộ có lẽ chưa hiểu ý, lại tỏ ra tự hào, rằng ông đã góp công lớn để xây dựng được mấy mô hình như vậy. Theo ông, cái “công” lớn nhất là đã kéo được công nghiệp về nông thôn, tạo công ăn việc làm và thu nhập cho người dân, làm thay đổi bộ mặt địa phương, góp phần tích cực xây dựng... nông thôn mới.

Đưa phóng viên vào một xưởng gia công mũ giày, vị cán bộ xã nọ cho biết, nền xưởng ngày trước là vườn thổ cư của nhà dân, với diện tích chừng hai sào đất trồng cây ăn quả, chủ yếu là chuối. Khoảng chục năm trước con gái chủ nhà tên là T. dẫn mấy người Trung Quốc về khảo sát, sau đó xin lập xưởng. Vị cán bộ vui vẻ khoe: “Không như những nhà máy lớn tuyển chọn cặn kẽ, ở đây già trẻ ai cũng được nhận, tiện cái là gần nhà, có việc thì làm, không có việc thì nghỉ…”. Ông này cho biết thêm, vì làm ăn được nên T. thuê thêm vườn của họ hàng, mới mở một xưởng nữa cũng trên địa bàn xã, tính cả hai xưởng cũng giải quyết được hơn 400 lao động có việc làm.

Nhận xét về mô hình này, theo ông Nguyễn Văn H.- người có thâm niên trong ngành sản xuất giày dép, bản chất các xưởng gia công là phần “kéo dài” của các nhà máy lớn. Mấy năm gần đây mô hình này phát triển khá nhanh, bởi trong sản xuất công nghiệp, việc các nhà máy “chính quy” mở rộng đầu tư sẽ gặp khá nhiều trở ngại, nhất là các thủ tục hành chính, quy mô và nguồn vốn đầu tư, nguồn lực lao động… Về thủ tục, việc xin thuê đất cũng như thiết lập các vấn đề liên quan đối với ngành sản xuất giày dép, may mặc hiện không được khuyến khích.

Về quy mô và nguồn vốn, giả sử xây dựng một nhà máy sản xuất giầy cho 1.000 lao động, cần khoảng 2 héc-ta đất, thì theo quy định trong ấy ít nhất 30% diện tích đã phải dành xây dựng đường nội bộ, hồ cứu hỏa, dải cây xanh, kho chứa hàng, văn phòng điều hành… rồi đầu tư nhà xưởng tiêu chuẩn, hệ thống thiết bị PCCC, trạm điện độc lập, đánh giá tác động môi trường, xử lý rác thải… Chưa kể về lao động,  không những gặp khó về tuyển dụng, mà còn phải giải quyết rất nhiều chế độ đãi ngộ như thu nhập, chi phí quản lý, các loại bảo hiểm, tranh chấp lao động… theo luật định, khiến không ít doanh nghiệp tìm mọi cách để né tránh.

Cũng theo ông T., đơn cử trong ngành giầy, công nghệ sản xuất được thiết lập theo quy trình công đoạn, tính từ nguyên liệu gồm: Pha cắt nguyên liệu thành chi tiết; in trang trí chi tiết; may đấu chi tiết thành mũ giày; hoàn chỉnh ép đế và đóng gói thành phẩm.

Trừ công đoạn cuối nhất thiết phải dùng thiết bị đặc chủng, kết cấu lớn khó di chuyển, còn lại tất cả các công đoạn khác đều có thể đem đi gia công thuê ở bên ngoài. Trong khi để xây dựng các cơ sở gia công vệ tinh cơ bản không gặp nhiều khó khăn, chỉ cần thuê một khu đất vài trăm mét và thuê luôn chủ đất đứng ra lo các vấn đề về thủ tục, thậm chí là đứng tên lập doanh nghiệp trá hình. Như vậy, việc xé nhỏ gói đầu tư thành các xưởng gia công, sẽ giúp các nhà sản xuất giải được bài toán kinh tế lớn, chủ yếu là trốn được các chi phí liên quan đến quản lý. Nhìn chung các mô hình gia công cơ bản không phải là công nghệ, không làm ra thành phẩm, đơn thuần chỉ là công đoạn bán thành phẩm, đầu tư nhỏ và rất thụ động về việc làm, ít giá trị thúc đẩy sản xuất trong nước.

Chính vì đầu tư nhỏ nên thời gian gần đây, không ít chủ đầu tư chẳng cần bỏ ra chi phí nào, ngoài việc nắm đầu mối nguồn hàng gia công. Vì việc đầu tư nhà xưởng, máy móc được chuyển dần sang cho chính người lao động theo mô hình kiểu hợp tác xã. Nhưng vấn đề ở chỗ, tại sao khi những người đứng ra lập xưởng đã bỏ việc tại nhà máy lớn mà họ vẫn giữ quan hệ để “moi” được việc làm? Liệu đây có phải là sự tính toán của các ông chủ lớn, mà bản thân các “cai” chỉ thực thi nhiệm vụ do các ông chủ thật sự đứng sau giật dây? Hiện nay mô hình xưởng gia công kể trên có mặt hầu hết ở các huyện, một số quận mới thành lập còn nhiều quỹ đất, tập trung chủ yếu vào các ngành may mũ giầy, quần áo, in lưới, cào bông hoặc mài đế giầy…

Không đầu tư, không đóng thuế, không đúng mục đích sử dụng đất, không đúng quy định về sử dụng năng lượng, không an toàn vệ sinh lao động, không hợp đồng lao động, không bảo hiểm bảo hộ, không phòng chống cháy nổ… Đó là bản chất của các xưởng, các “lò” gia công “chui” hiện nay. Mặt khác, không chỉ bất cập về quản lý, mà dạng hình này còn khiến không ít người ngộ nhận cho rằng đó là cách để giải quyết việc làm cho lao động nông thôn. Chưa kể nó sẽ phá vỡ kết cấu quy hoạch công nghiệp và đô thị chung của cả thành phố, và mục tiêu “Công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn” cũng đã bị đánh tráo thành khái niệm “Thay nông nghiệp nông thôn bằng công nghiệp”.

(còn nữa)

Lê Minh Thắng

;
.
.
Bình luận
.
.
.
.
.