Thứ hai, 26 Tháng 6, 2017 - 20:56

Cây me chùa Tả Quan: Hình bóng vị đô đốc triều vua Quang Trung

Tạo: 16/06/2017 - 16:57

Chùa Tả Quan, có tên chữ là “Tường Quang”, theo nghĩa Hán tự, ngôi chùa được ánh sáng tốt đẹp của nhà Phật rạng rỡ chiếu tới. Chùa thuộc thôn Tả Quan, xã Dương Quan, huyện Thủy Nguyên. Xa xưa Tả Quan (gồm cả xã Dương Quan ngày nay) có tên Tá Lan thuộc huyện Thủy Đường, phủ Kinh Môn, tỉnh Hải Dương. Triều Nguyễn, niên hiệu Gia Long, do phải kiêng húy (tên của Thừa Thiên Cao Hoàng hậu Tống Thị Lan, vợ của vua Gia Long) nên đổi thành Tả Quan. Theo các nhà nghiên cứu, đây là vùng đất cổ dưới chân núi Đào Sơn. Qua những tư liệu lịch sử để lại, chùa được xây dựng từ thời Đinh, thế kỷ X, là danh lam cổ tự có niên đại trên ngàn năm tuổi rất hiếm có của thành phố Hải Phòng.    

Chùa Tả Quan trải qua bao hưng, phế, đổi, thay nhưng vẫn còn bảo tồn được rất nhiều di vật, cổ vật có giá trị về lịch sử văn hóa, mỹ thuật như: chuông đồng, tượng pháp, bia đá, câu đối, đại tự… Đặc biệt trong những dấu ấn chứng minh nơi cổ tích danh lam, có một thực thể rất giá trị đang sinh tồn cùng tuế, nguyệt.

Đó là cây me trong khuôn viên của chùa. Theo lịch sử địa phương và bia ký hiện tồn tại chùa, cây me đã có hàng trăm năm tuổi gắn liền với một nhân vật lịch sử còn nhiều bí ẩn. Ông là Phổ Hóa Thiền sư, tục danh Lê Văn Ngũ, tự Hải Cố, quê ở Thanh Trì, Hà Nội. Làm quan thời Lê - Trịnh, chán ghét cảnh triều chính đương thời thối nát, ông đi theo và chiến đấu dưới cờ khởi nghĩa của Nguyễn Huệ. Được phong tới chức Đô đốc tướng quân, khi nhà Tây Sơn mất, ông giấu tên, đổi họ về chùa Tường Quang ẩn dật, tu Phật và đã trở thành vị sư  tổ truyền đăng của chùa Tường Quang.

Ông viên tịch năm 78 tuổi, được đệ tử hỏa thiêu, xây tháp đặt tên “Bảo Quang tháp” yên ký tro cốt của ông. Hiện nay, tháp “Bảo Quang” vẫn được gìn giữ, bảo tồn trong khuôn viên của chùa. Trong thời gian mai danh, ẩn tích, mặc cà sa hoằng dương đạo pháp tại chùa Tường Quang, Ngài Đô đốc tướng quân luôn nhớ về những kỷ niệm dưới triều Tây Sơn, nhớ tới cố trạch gia đình chủ tướngTây Sơn ở làng Kiến Mỹ, Tây Sơn, Bình Định nơi có cây me cổ thụ tươi tốt quanh năm do các cụ cố Nguyễn gia Tây Sơn trồng. Cây me ấy đã đi vào câu ca lịch sử của người dân trong vùng Tây Sơn:

Cây me cũ, bến Tàu Trầu xưa

Không nên tình nghĩa thì cũng đón đưa trọn niềm.

Hiện cây me đó trên 300 năm tuổi, được vinh danh “Cây di sản Việt Nam” trong khuôn viên di tích quốc gia đặc biệt “Đền thờ Tây Sơn Tam Kiệt”, làng Kiến Mỹ, xã Bình Thành, huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định 

Để gửi vào nỗi nhớ một thời hào hùng, oanh liệt chiến đấu dưới cờ chủ tướng Tây Sơn và cũng là thể hiện lòng trung thành, tri ân vị chủ tướng, sau trở thành minh quân Hoàng đế Quang Trung, Lê Văn Ngũ đã trồng hai cây me tại ngôi chùa Tường Quang. Hình bóng hồn, phách thiêng liêng của vị tướng Đô đốc dường như đã hóa thân vào cây me cổ thụ. Cây me thân to lớn chắc khỏe, dáng đứng thẳng sừng sững, bề thế, vững vàng như thách thức với khắc nghiệt của thiên nhiên và thời gian.

Cành me vươn rộng, tán lá dầy tỏa bóng rợp mát, rộng lớn che chở cho Phật tử, khách hành hương về nơi cổ tích danh lam trong những buổi trưa hè. Cây me cao vút, vươn lên trời xanh, quanh năm xanh tốt, đến mùa ra hoa kết trái, những chùm quả nặng trĩu cành, hiến dâng cho đời vị chua mát, đậm đà và khơi dậy lẽ sống tình nghĩa, thủy chung.   

Me cũng là loài cây rất thân, gần với cuộc sống người dân thôn quê. Lá, quả me có giá trị rất thiết thực cho nhu cầu sinh hoạt ẩm thực nơi thôn dã. Đô đốc tướng quân trồng cây me cũng thể hiện lòng mong muốn chư Phật và chúng sinh luôn gần gũi, gắn bó với nhau, luôn đồng hành trên con đường đạo pháp. Quả, lá cây me cho mọi người thụ hưởng như tùy duyên của nhân sinh đến với Phật thiền. Cây me và những câu chuyện lịch sử về người trồng còn nhiều điều chưa hiểu hết, thực sự để lại những ấn tượng tốt đẹp cho những ai dù chỉ một lần đến danh lam cổ tự Tường Quang. 

Thành phố Hải Phòng có trên 100 cây được công nhận “Cây di sản Việt Nam” gồm 13 loài cây. Cây me chùa Tả Quan - “Cây di sản Việt Nam” năm 2016 là cây duy nhất của một loài thực vật duy nhất có vinh dự bổ sung, góp thêm một nguồn gien quý hiếm trong hệ thống những cây di sản Việt Nam của thành phố Hải Phòng.

Cây me, cây cổ thụ quý giá, thiêng liêng và cũng là niềm vinh dự, tự hào của người dân Dương Quan. Cùng với việc tôn vinh cây me, nhân dân địa phương đang từng bước trùng tu, tôn tạo di tích lịch sử văn hóa cấp thành phố chùa Tả Quan, trở thành những địa chỉ hấp dẫn, thu hút du khách đến với vùng đất “Địa linh nhân kiệt”. Nơi có những di tích cấp thành phố, cấp quốc gia, có ngôi chùa trên ngàn năm tuổi và có “Cây di sản Việt Nam” độc đáo, hiếm quý của thành phố Hải Phòng.

Tự Miễn